راهنمای طراحی آزمون مدرسه با جدول مشخصات

آزمون خوب از فهرست سؤال‌ها شروع نمی‌شود. اول باید بدانید می‌خواهید بعد از دیدن پاسخ‌ها چه تصمیمی بگیرید. اگر هدف این است که بفهمید دانش‌آموز نسبت را در موقعیت تازه به کار می‌برد، سؤال حفظ تعریف به‌تنهایی کافی نیست. اگر قرار است آزمون فقط پیش‌نیازهای فصل بعد را نشان دهد، یک آزمونک کوتاه با چند سؤال هدفمند می‌تواند مناسب‌تر از یک برگه طولانی باشد.

۱. هدف آموزشی را به فعل قابل مشاهده تبدیل کنید

به‌جای «دانش‌آموز درصد را بلد باشد»، بنویسید «مقدار مبنا را در یک مسئله تشخیص می‌دهد و درصد تغییر را محاسبه می‌کند». هدف دوم به شما می‌گوید چه چیزی باید در پاسخ دیده شود. بعد برای هر هدف مهم، نوع سؤالی را انتخاب کنید که همان عمل را لازم کند. انتخاب گزینه برای تشخیص یک مفهوم مناسب است، ولی برای بررسی استدلال ممکن است به توضیح کوتاه نیاز داشته باشید. اگر هدف رسم نمودار است، جا برای رسم و مقیاس کافی در اختیار دانش‌آموز بگذارید.

۲. جدول مشخصات آزمون بسازید

جدول مشخصات نشان می‌دهد کدام مبحث با چه مهارتی، چند نمره و چند دقیقه سنجیده می‌شود. نمونه زیر برای یک آزمون کاغذی ۲۰ نمره‌ای در ۴۰ دقیقه است. زمان هر ردیف برای برنامه‌ریزی طراح است و در عمل می‌تواند متفاوت باشد.

اگر یک هدف در جدول بارم زیادی دارد اما فقط با یک سؤال سنجیده می‌شود، بررسی کنید آیا می‌توان آن را به دو موقعیت مستقل تقسیم کرد. اگر هدف‌ها زیادند، آزمون را طولانی‌تر نکنید مگر زمان و توان خواندن متناسب باشد. هدف‌های فرعی را می‌توان در تکلیف، مشاهده یا آزمونک دیگری بررسی کرد.

۳. دشواری را از ابهام جدا کنید

سؤال می‌تواند دشوار باشد چون نیاز دارد دانش‌آموز دو مفهوم را به هم ربط بدهد. اگر دشواری از واژه مبهم، تصویر تار یا عددهای غیرضروری می‌آید، احتمال دارد چیزی غیر از هدف آموزشی سنجیده شود. سؤال را بلند بخوانید. هر جا «این»، «آن» یا یک ضمیر به چند چیز اشاره می‌کند، مرجعش را روشن کنید. در سؤال چندگزینه‌ای، گزینه‌ها را هم‌سطح بنویسید و مطمئن شوید خواندن صورت سؤال برای انتخاب پاسخ لازم است.

نمونه ضعیف «نسبت مناسب را پیدا کنید.» نمونه روشن «برای تهیه نوشیدنی، نسبت شربت به آب ۱ به ۴ است. اگر ۳ پیمانه شربت داریم، چند پیمانه آب لازم است؟ روش خود را در یک جمله توضیح دهید.» در نمونه دوم دانش‌آموز می‌داند نسبت مربوط به کدام دو مقدار است، چه عددی می‌خواهید و توضیح باید چقدر باشد.

۴. پاسخ‌نامه را هم‌زمان با سؤال بنویسید

خودتان آزمون را حل کنید و از یک همکار بخواهید از روی نسخه چاپی آن را بخواند. پاسخ مورد انتظار و معیارهای نمره را کنار هر سؤال ثبت کنید. اگر جواب مسئله با دو روش به دست می‌آید، هر دو را امتحان کنید. اگر در پاسخ‌نامه مرحله‌ای نمره دارد، در صورت سؤال به دانش‌آموز فرصت نشان دادن همان مرحله را بدهید. راهنمای بارم‌بندی و الگوی ریزبارم برای این بخش نمونه عملی دارد.

۵. نسخه چاپی را مانند دانش‌آموز مرور کنید

زمان، نمره کل، شماره صفحه‌ها و دستور بخش‌ها را کنترل کنید. اگر استفاده از ماشین‌حساب، خط‌کش یا برگه اضافه شرایطی دارد، همان بالا مشخص کنید. مطمئن شوید اندازه متن، خط‌های جدول و نشانه‌های ریاضی در کپی سیاه‌وسفید هم خوانا هستند. کنار هر پاسخ تشریحی به‌اندازه راه‌حل مورد انتظار جا بگذارید. اگر سؤال در یک صفحه و شکل یا داده آن در صفحه دیگر است، تا حد ممکن آن‌ها را کنار هم بیاورید. در پیش‌نمایش برگه آزمون می‌توانید چیدمان سؤال‌ها و بارم هر سؤال را پیش از چاپ ببینید.

چک‌لیست پیش از تکثیر

• هر سؤال به یک هدف یا مهارت مشخص وصل است.
• قبول یا رد: مجموع بارم سؤال‌ها دقیقاً با نمره کل برابر است و زیر هر سؤال تشریحی برای نوشتن کامل راه‌حل جا هست. اگر یکی از این دو برقرار نیست، برگه هنوز آماده تکثیر نیست.
• سؤال‌های مهم فقط به یک عبارت یا روش حل وابسته نیستند.
• یک نفر نسخه چاپی و پاسخ‌نامه را جداگانه خوانده است.
• برای بازخورد پس از آزمون مشخص است کدام سؤال‌ها در سطح کلاس بررسی می‌شوند.
• تغییرهای ویژه یک کلاس یا دانش‌آموز طبق رویه مدرسه پیش از برگزاری مشخص شده‌اند.

بعد از آزمون چه چیزی را برای نسخه بعد نگه داریم؟

سؤال‌های مبهم، معیارهایی که بین مصححان اختلاف ایجاد کرده‌اند و برآوردی از زمان واقعی پاسخ‌گویی را در یک فایل ثبت کنید. اگر فقط تعداد زیادی نمره کم دیده‌اید، قبل از حذف سؤال چند برگه را بخوانید. راهنمای تحلیل نتایج امتحان برای جدا کردن مشکل سؤال از مشکل یادگیری یک روش پیشنهاد می‌کند.

قبل از چاپ یک مرور دونفره انجام دهید

طراح آزمون، نسخه چاپی و پاسخ‌نامه را به همکاری بدهد که پیش‌تر سؤال‌ها را ندیده است. همکار ابتدا فقط نسخه دانش‌آموز را بخواند و حل کند. از او بخواهید کنار هر سؤال بنویسد چه مهارتی را می‌سنجد، به چند دقیقه نیاز دارد و آیا بیش از یک تفسیر دارد. سپس پاسخ‌نامه را بدهید و ببینید برداشت او با معیارها هم‌خوان است یا نه. اگر حل‌کننده به راه دیگری رسیده و جواب معتبر است، آن روش را هم در راهنمای تصحیح ثبت کنید.

به‌طور نمونه، در سؤال «نمودار را کامل کنید»، یک معلم انتظار دارد دانش‌آموز هم نقطه‌ها را بگذارد و هم واحد محور را بنویسد. همکار ممکن است فقط جای نقطه‌ها را از صورت سؤال بفهمد. بهتر است خواسته را به «محور عمودی را با واحد نام‌گذاری کنید و سه مقدار جدول را روی نمودار نشان دهید» تغییر دهید. اگر واحد محور یک معیار مستقل است، سهم آن را هم پیش از آزمون تعیین کنید.

بعد از مرور، یک برگه کنترل نسخه بسازید. تاریخ، درس، پایه، تعداد صفحه، زمان، بارم کل و نام بازبین را ثبت کنید. اگر پس از گرفتن پیش‌نمایش سؤال را تغییر دادید، جمع نمره‌ها و پاسخ‌نامه همان نسخه را دوباره کنترل کنید. این مرور کوتاه جلوی اختلاف بین فایل چاپی و راهنمای مصحح را می‌گیرد. برای آزمون بعدی، قالب را نگه دارید ولی سؤال‌ها و اهداف را دوباره با کلاس و محتوای همان نوبت تطبیق دهید.

دیدن آماده‌سازی آزمون